Chanoeka feest in dijksynagoge in Sliedrecht in trek bij bezoekers

SLIEDRECHT Al direct na de opening om twee uur van de dijksynagoge stappen bezoekers over de drempel van het enige overgebleven Joodse gebedshuis in de regio èn dijksynagoge in Nederland. Zowel zaterdag- als zondagmiddag ontvangen vrijwilligers bezoekers om hen rond te leiden en te vertellen over het Joodse feest Chanoeka, volgens hen vooral een vrolijk feest. 

Emma uit Giessen-Oudkerk is één van die eerste bezoekers, ze heeft zelf een Chanoekia meegenomen die ze ooit kocht in Jeruzalem. Ze groeide op in de omgeving van de synagoge, maar dat was nog in de tijd dat het pand diende als opslagruimte voor een timmerman. ,,Hij vertelde toen dat op de benedenverdieping een ‘zwembadje’ was te zien, maar dat was natuurlijk de Mikwe.” Bij de restauratie en verplaatsing van de synagoge bij de dijkverzwaring aan het einde van de twintigste eeuw werd het Mikwe (ritueel bad) op de benedenverdieping gereconstrueerd. Het werd afgedekt met een glasplaat en is bedekt met een vloerkleed, dat door vrijwilliger Gerrie Bezemer uit Zwijndrecht wordt getoond. Op de tafels staan diverse Joodse lekkernijen, deze werden gebakken bij Sweet Ima uit Gorinchem. 

ACHT DAGEN

Chanoeka is het feest van de inwijding van de Tempel. Het wordt gevierd ter herinnering aan de heugelijke dag dat de Makkabeeën de Tempel in Jeruzalem opnieuw inwijdden, nadat zij de Syriërs verslagen hadden, in het jaar 165 voor de gewone jaartelling. Voor deze herinwijding had men olie nodig. De menora (zevenarmige tempelkandelaar) moest ontstoken worden. Volgens het verhaal konden de Joden slechts één kruikje bruikbare olie vinden, genoeg om de menora één dag te laten branden. Door een wonder brandde de menora echter acht dagen lang. Het kostte in die tijd acht dagen om nieuwe, reine olijfolie te persen. De symboliek van acht is terug te vinden in de acht armen van de kandelaren, iedere dag wordt een extra kaars aangestoken tot en met 2 januari. Vanwege Chanoeka was er zaterdagavond ook een speciale viering, waarin de chanoekia’s brandden. 

FEESTDAGEN

,,Iedereen had vroeger zijn eigen Chanoekia om daarmee het licht te ontsteken. Zo mogen we allemaal lichtjes zijn”, zo legt Bezemer uit die ook een demonstratie geeft van de dreidel, een vierkant tolletje, waarmee vooral kinderen spelen.  ,,We leiden in de synagoge vooral groepen rond op aanvraag. Vroeger waren we een dag per maand open, tegenwoordig vooral tijdens bijzondere feesten zoals nu bij Chanoeka.” Het gaat dan om feesten zoals Poerim, Pesach en Sjavoeot. Ook op Open Monumentendag is het pand open, het is een gemeentelijk monument. In het pand worden ook veel schoolklassen rondgeleid, vaak in combinatie met een bezoek aan de Bijbelse plantentuin die rondom de synagoge is aangelegd. Verder worden regelmatig sprekers en muzikanten uitgenodigd in de synagoge. 

JODENVERVOLGING

Op de benedenverdieping is thans een expositie ingericht met voorwerpen van Joodse slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog. Op één van de panelen staan de verhalen van de bewoners uit Sliedrecht en Hardinxveld-Giessendam die omkwamen in die tijd, zoals ondernemer Simon den Hartog uit Sliedrecht, maar bijvoorbeeld ook Beate Leviticus-Mansbach uit Gorinchem die zat ondergedoken aan de Parallelweg in Hardinxveld-Giessendam. In vroeger tijden woonde op de benedenverdieping een gezin, vaak ging het om de voorzanger die de diensten in de synagoge leidde. 

HERBOUW

Eind twintigste eeuw stond de dijksynagoge op de nominatie om gesloopt te worden, mede vanwege een dijkverzwaring. Het pand dateert uit 1845 en deed 75 jaar dienst als gebedshuis voor de Joodse inwoners van Sliedrecht en Hardinxveld-Giessendam. Veel bewoners trokken echter naar de grote stad, zodat rond 1920 een einde kwam aan het religieuze gebruik. Na de Tweede Wereldoorlog deed het pand dienst als opslagruimte voor diverse ondernemers en raakte zo steeds verder in verval. In 1994 werd de stichting Dijksynagoge opgericht die zich inzette voor behoud van het pand. Vanwege de dijkverzwaring werd het pand in stukken gezaagd en tijdelijk elders opgeslagen. In 2003. Delen van het interieur zijn afkomstig uit synagoges in Den Bosch en Zaltbommel. De plavuizen op de benedenverdieping zijn afkomstig uit de synagoge in Gorinchem.