Tachtig jaar na de Merwederazzia

22 mei 2024 om 10:10

HARDINXVELD-GIESSENDAM Al bijna 25 jaar zoekt Anja van der Starre naar antwoorden op haar vragen over de Merwederazzia op 16 mei 1944. Donderdag was het tachtig jaar geleden dat zo’n zeshonderd jonge mannen in Sliedrecht, Hardinxveld-Giessendam, Gorinchem, Werkendam en Biesbosch werden opgepakt door de Duitsers en op transport gesteld naar Kamp Amersfoort en de Duitse kampen. Tientallen van hen keerden nooit meer terug, anderen waren voor hun leven getekend door het geweld en de barre leefomstandigheden in de kampen.

 

door Hannie Visser-Kieboom

De stoelen in de bovenzaal in museum de Koperen Knop zijn dinsdagavond bijna allemaal bezet. Door nabestaanden van de Merwedegijzelaars, maar ook door andere belangstellenden die zich verdiepen in de historie van de streek. Anja van der Starre, dochter van Merwedegijzelaar Bas van der Starre, heeft het verhaal over deze aanvankelijk vergeten groep al velen malen verteld. Toch weet ze steeds weer nieuwe elementen toe te voegen aan het verhaal over deze Duitse vergeldingsactie. Bijna aan het slot van de avond begint ze over de ‘schuldvraag’ van de Merwederazzia. Deze lag uiteraard voor honderd procent bij de Duitse bezetter. Maar wat als het verzet de vergeldingsactie op de moord van bakker Wouter Smits achterwege had gelaten? Was de prijs voor de vergeldingsactie niet te hoog?

VLEES EN BLOED Met die vraag worstelde Van der Starre al langere tijd. Want waarom werden wel altijd de heldenverhalen van de verzetsstrijders verteld, maar kregen de verhalen van de slachtoffers van bijvoorbeeld de Merwederazzia lange tijd geen enkele aandacht. Volgens haar was breed bekend dat enkele mensen uit het verzet die bij de Helsluis de landwachters in de val lokten en twee NSB’ers doodschoten, later actief waren als Liniecrossers. Vanuit haar jeugd wist Anja dat haar vader altijd probeerde dorpsgenoot en Liniecrosser Bertus van Gool te ontlopen. Pas later begreep ze waarom en had ze zelfs een gesprek met zijn zoon Ab van Gool. Ze herkende bij hem ook de gebrokenheid van het opgroeien in een gezin met de gevolgen van de oorlog, met het leed dat werd doorgegeven aan de volgende generatie. ,,Onze vaders waren niet alleen maar held of alleen maar slachtoffers. Het waren mensen van vlees en bloed.” 

DILEMMA’S In haar boek over de Merwedegijzelaars (heruitgave 2020) is de tekst van haar toespraak van 16 november 2019 te lezen, deze hield ze bij de nagedachtenis van de herdenking van 75 jaar Liniecrossers. ,,Wat als het verzet deze NSB'ers niet had doodgeschoten? Wat als de verzetsmensen zich na de aanslag wel aangegeven zouden hebben? Het zijn grote, trage vragen, die niet eenvoudig te beantwoorden zijn. Het kauwen erop is misschien wel veel belangrijker dan het vinden van antwoorden. Zo reflecteren we op de dilemma's die in oorlogstijd spelen.” Ook haar vader Bas worstelde zijn leven lang met de vraag naar het waarom van de Merwederazzia. Toch kwam ook Anja van der Starre tot het besef dat niemand alleen maar een held of alleen maar een slachtoffer is.

p Scan de QR code en lees verder over de zoektocht van Anja van der Starre

ONBEKEND

Juist door op deze open manier na tachtig jaar te spreken over deze Merwederazzia weet Anja van der Starre haar publiek ook na talloze keren nog steeds te boeien. Hoewel niemand van de Merwedegijzelaars nog in leven is, blijft ze ook zoeken naar informatie. Want terwijl altijd sprake was van zo'n zeshonderd jonge mannen die werden opgepakt, staan op de site van de Merwedegijzelaars nu 327 namen. De mannen die al snel werden vrijgelaten na 16 mei 1944 zijn niet geregistreerd, hun namen zijn dan ook onbekend gebleven.

Maar dankzij de inzet van mensen zoals Anja van der Starre kregen de Merwedegijzelaars een gezicht. Eerst alleen door het digitaal monument van de Merwedegijzelaars, maar later ook door de drie standbeelden in Sliedrecht, Hardinxveld-Giessendam en Werkendam. De beelden werden onthuld in oktober 2020. ,,De hemel huilde bittere tranen”, zo refereert Van der Starre aan die dag dat de regen van geen ophouden wist. Op 16 mei waren zowel in Sliedrecht, als Hardinxveld-Giessendam en Werkendam herdenkingen bij de drie monumenten.