Sliedrecht in oorlogstijd - Izaäk Mes stierf in kampziekenhuis

SLIEDRECHT “Na langen tijd in het onzekere te hebben verkeerd, hebben wij nu de droevige zekerheid, dat onze geliefde Man en zorgzame Vader, Behuwd- en Grootvader de Heer I. Mes November 1944 op den leeftijd van 56 jaar in een kamp op Muntok aan ontbering is overleden. Uit aller naam: Wed. M. Mes-Kleijn en Kinderen. Sliedrecht, Januari 1946. Prins Hendrikstraat 40.”

door Laurens Koppelaar

Deze rouwadvertentie plaatste Mijnsje Mes-Kleijn nadat zij officieel bericht had gekregen van het overlijden van haar man Izaäk Mes met wie zij op 24 mei 1913 in Sliedrecht getrouwd was. Samen hadden zij zeven kinderen gekregen; vier dochters en drie zonen.

In de jaren 30 had een wereldwijde economische crisis een grote werkeloosheid tot gevolg, ook in Sliedrecht. Om zijn gezin beter steun te kunnen geven was Izaäk Mes in 1935 vanuit Sliedrecht naar Iran vertrokken om daar te gaan werken in de baggerindustrie. Toen het werk daar was afgerond was in Europa de Tweede Wereldoorlog uitgebroken. Om toch naar Sliedrecht terug te kunnen keren, vertrok hij per boot naar voormalig Nederlands-Indië. Maar eenmaal daar aangekomen was het door de snel veranderde oorlogsomstandigheden ook vanuit daar niet meer mogelijk om naar Sliedrecht terug te keren. In voormalig Nederlands-Indië vond hij werk bij de Hollandsche Beton Maatschappij. (Bron: periodiek 72 van de Historische Vereniging Sliedrecht.)

Op 11 januari 1942 viel Japan voormalig Nederlands-Indië binnen en richtten zij krijgsgevangenkampen en burgerinterneringskampen op, beter bekend als Jappenkampen. Ook Izaäk Mes werd gevangen gezet en uiteindelijk was hij terechtgekomen in het mannenkamp in Muntok. Dit mannenkamp was vanaf 19 september 1943 gevestigd in de lokale gevangenis van Muntok. Een gevangenis die oorspronkelijk gebouwd was om 200 gevangenen te kunnen huisvesten, maar in juni 1944 zaten er 960 gevangenen onder zeer erbarmelijke omstandigheden. De gevangenen sliepen op de betonnen vloer en het eten bestond uit vitaminearme witte rijst op smaak gebracht met wat slierten groente en soms een stukje vlees. Ziektes als de beriberiziekte, malaria en knokkelkoorts deden de ronde onder de gevangenen. De zeer zieke en stervende mannen werden overgebracht naar het naastgelegen kampziekenhuis. Maar er waren geen medicijnen en dus was het kampziekenhuis eigenlijk niets meer dan een wat rustigere plek waar zij verpleegd werden in afwachting van hun overlijden. Van de 960 gevangenen overleden er 270, onder hen ook Izaäk Mes. Hij overleed op 30 oktober 1944 op 55-jarige leeftijd en op ruim 11000 km van huis en van zijn vrouw en kinderen vandaan in het kampziekenhuis. Hij ligt begraven op het Nederlands ereveld Leuwigajah.

Maar dat was niet het enige leed dat het gezin Mes trof, want op 7 mei 1943 was op ruim 300 kilometer van huis vandaan in het Duitse Wilhelmshaven zoon en broer Jacob Mes op 21-jarige leeftijd omgekomen. Hij was daar verplicht tewerkgesteld via de arbeitseinsatz. Hij is begraven op de gemeentelijke begraafplaats van Sande. Vader en zoon Mes vertrokken beide uit Sliedrecht en beide keerden nooit meer naar huis. Beide zijn het slachtoffer geworden van de Tweede Wereldoorlog en zo bleef een verscheurd gezin in Sliedrecht achter dat verder moest zonder man en zoon en zonder vader en broer.

CAPITULATIE JAPAN

80 jaar geleden, op 5 mei 1945, eindigde de oorlog in Sliedrecht, maar daarmee was de Tweede Wereldoorlog nog niet voorbij. In voormalig Nederlands-Indië ging de oorlog nog enkele maanden door en pas op 15 augustus 1945 kwam er definitief een einde aan de Tweede Wereldoorlog door de capitulatie van Japan. Van de oorlog tegen Japan zijn meerdere Sliedrechters het slachtoffer geworden en met hen ook hun families. Zo ook Izaäk Mes. Op 15 augustus herdenken wij hem en de andere slachtoffers tijdens de allereerste Sliedrechtse 15 augustus herdenking.