Anja van der Starre doet stapje terug bij de Merwedegijzelaars

SLIEDRECHT Anja van der Starre, drijvende kracht achter het levend houden van het lot van de Merwedegijzelaars, doet in 2025 een stapje terug. Al twintig jaar is ze ‘Merwedegijzelaars-vrijwilliger’. Het begon voor haar in 2005 toen ze op zoek naar informatie over het lot van haar vader Bas. een van de vele Merwedegijzelaars.

Zo hield Anja van der Starre op 14 mei vorig jaar in de Koperen Knop opnieuw een lezing over de Merwedegijzelaars. Bijna aan het slot van die avond begon ze over de ‘schuldvraag’ van de Merwederazzia. Deze lag uiteraard voor honderd procent bij de Duitse bezetter. Maar wat als het verzet de vergeldingsactie op de moord van bakker Wouter Smits achterwege had gelaten? Was de prijs voor de vergeldingsactie niet te hoog? Met die vraag worstelde Van der Starre al langere tijd. Want waarom werden wel altijd de heldenverhalen van de verzetsstrijders verteld, maar kregen de verhalen van de slachtoffers van bijvoorbeeld de Merwederazzia lange tijd geen enkele aandacht. Van der Starre zorgde zelf dat die Merwedegijzelaars wel volop aandacht kregen. In haar eindejaarsgroet aan mensen die betrokken zijn bij haar werk vertelt ze hoe het oorlogsleed van haar vader haar leven beïnvloedde. 

SCHATPLICHTIG

,,2024 is voor mij een intens en bijzonder jaar geweest. Enerzijds een jaar waarin de sporen van het oorlogsleed van mijn vader zich na lange tijd opnieuw in mijn eigen leven manifesteerden. De titel van de presentatie die ik op 14 mei jl. in Museum De Koperen Knop gaf, is wat dat betreft veelzeggend: Merwederazzia, 80 jaar leven met de oorlog. 80 jaar oorlogsleed, dat onbewust is doorgegeven in de opvoeding en kan leiden tot ongemak in brede zin. Een van de stappen die bij dit proces horen, is het doorhakken van de voor mij lastige knoop de Merwedegijzelaars meer los te gaan laten. Lastig omdat ik me lang schatplichtig heb gevoeld. Maar met wat er bereikt is, staat de geschiedenis nu blijvend op de kaart dus is het goed zo.”

RAZZIA

In de zomer van 2005 startte Anja van der Starre met haar persoonlijke zoektocht naar oorzaak, aanleiding en gevolgen van de Merwederazzia; de vergeldingsrazzia van 16 mei 1944 waarbij honderden vooral jonge mannen werden opgepakt. Onder hen haar toen 19-jarige vader Bas. Haar duik in de geschiedenis kwam voort uit een verlangen te begrijpen hoe het oorlogsverhaal van haar vader had doorgewerkt in zijn leven en dat van zijn gezin. ,,Inmiddels zijn we bijna 20 jaar verder en mijn persoonlijke zoektocht transformeerde met de jaren in iets veel groters. Dat er zo weinig bekend was over deze zeer zwarte bladzijde in de geschiedenis van de Alblasserwaard motiveerde haar meteen in 2005 een digitaal monument te maken: Merwedegijzelaars.nl. Een monument om de mannen te eren en te gedenken. 

MONUMENT

Vele namen, foto’s en verhalen zijn veilig gesteld op het digitaal monument, dat in 2016 als cultureel erfgoed is aangemerkt. Ook verscheen er in 2010 een boekje, in 2018 gevolgd door het jeugdboek Helsluis van auteur Judith Brinkman. Dit alles bleek de opmaat naar een heus monument, dat er sinds 2020 ook eindelijk is. Een prachtig drieluik, ontworpen door beeldhouwer Richard van der Koppel. De beelden zijn te vinden in de drie betrokken plaatsen: Sliedrecht, Hardinxveld-Giessendam en Werkendam. De Sliedrechtse schooljeugd heeft het monument in 2023 geadopteerd en sindsdien wordt er ieder jaar op 16 mei door een andere basisschool een herdenking gehouden. In Hardinxveld-Giessendam houden derdejaarsleerlingen van Calvijn sinds 2018 rond 16 mei een herdenking bij de Merwedegijzelaarsplaquette.

HEFTIG EN EENZAAM

,,Aan een ieder die mij op wat voor wijze dan ook tot steun is geweest in de afgelopen 20 jaar: heel veel dank. De zoektocht heeft me veel gebracht, maar was soms ook heftig en eenzaam. De support die ik van velen heb mogen ontvangen, heeft het vuurtje ook op de moeilijke momenten brandend gehouden. De Merwedegijzelaars blijven belangrijk voor me, al is dat vanaf nu op de waakvlam. Het digitaal monument blijft uiteraard in de lucht en zal indien nodig worden bijgewerkt. Voor de toekomst sluit ik niets uit, maar mijn focus zal vanaf nu uitgaan naar andere dingen”, zo besluit ze haar eindejaarswens aan betrokkenen van de Merwedegijzelaars.

www.merwedegijzelaars.nl