Sliedrechts Dialect - Rôôke en vape

SLIEDRECHT ‘t Lijkent nog mor zô kort geleeje dat ‘r overaal nog gerôôkt wier. Thuis en op ‘t waarek, in de traain, de bus en de bieb. Ok in de ziekehuize wier d’r volop gerôôkt en nie aallêên deur de petiënte. Ok ‘t persenêêl, van zuster tò chirureg rôôkte as ‘n bovebôôt. Onze huisarts, dokter van Gangele, liep aal z’n daege met ‘n pijp in z’n kaonis. Rôôke was aailijk net zô nermaol as ete en drinke, ‘t hoorde d’r gewoon bij en ellek durrep hà wel ‘n paor tebekzaoksies. ‘k Denk dat ‘r in Slierecht wel 3 of 4 tebakswinkeltjies wazze, soms was dà nie veul meer as ‘n omgebouwde voorkaomer met ‘n tôônbank, ‘n kassao en ‘n voorraed segrette en segaore op ‘n paor planke aan de muur.

Toe de ontdekkingsraaiziger Cristoffel Columbus en z’n bemanning in Centraol Americao aanlandde, troffe ze daer rôôkende indiaone aan. De blaore van de tebaksplant wiere daer aal duzende jaere gebruikt. Nie aallêên om te rôôke, maor die plant zou ok ‘n geneeskrachtige waareking hebbe tege aallerlaai kwaole. Zôôdoende nam Columbus een hêêl stellechie van die tebaksplante mee trug naer Spanje, waer ze deur ‘t waareme klimaot, meraokels goed groeide. Mor ‘t was veul voordêêliger om de tebaksplant in de kelonisch te verbouwe, Daer hadde ze ommers al rubber- en suikerplantaozies waer ze de slaove ‘t zwaere waarek liete doen. Zôôas in’t spreekwoord ‘wie appele vaert, die appele eet’ wazze zêêloi de êêste westerlinge die begonne mè rôôke. D’r kwam ok sebiet ‘n rôôkverbod deur Jecobus I van Engeland, de Russische tsaor en de kathelieke kaarek. Ze vonge ‘t een barrebaors en haaides rituwêêl. Laeter, in de gouwe êêuw, was rôôke min of meer ingeburregerd, mor ‘n heer van stand en rijkdom diende snuiftebak te gebruike, want rôôke was voor ‘t voetvollek, ‘t gepeupel. Die snuiftebak wier bewaord in ‘n zullevere of gouwe snuifdôôs. Dà was ‘n staotus symbool in de gouwe êêuw.

Zô rond 1650 wier d’r ok in Nederland tebak geteeld en zôôdoende gong de prijs van tebak naer omlêêg en kwamme d’r steeds meer rôôkers. ‘k Het ‘r effies ‘n paor cijferties van opgezocht. In 1970 rôôkte 75% van de manne en 42% van de vrouwe. Pas nae 1970 begon ‘t aantal rôôkers te daole omdà de anti-rôôk dokter Lenze Meinsma begon te waorschouwe hoe slecht rôôke aailijk is. In dagblaoje, op tv en op de raodio, d’r was gêên ontkomme aan. Dr. Meinsma was overaal. D’r wier êêst wà lacherig over gedaen, mor die man hà gewoon gelijk. ‘t Nieuwe rôôke hiet vapen (veepe), vloeistof mè nicotine verdampe in ‘n E-segret. In êên vape zit meer nicotine as in ‘n paksie shag, extreem verslaovend en ongezond. Tijd voor ‘n nieuwe Dr. Meinsma.

Een mandemaokertie