Teunis van Houwelingen (97) ging terug naar München waar hij 80 jaar geleden werkte voor de Duitsers

* In Het Kompas Sliedrecht van woensdag 8 mei stond het bijzondere verhaal van Teunis van Houwelingen. In de dagen na het gesprek ging de hoogbejaarde Sliedrechter steeds verder achteruit. Afgelopen zaterdag overleed hij. De redactie van Het Kompas Sliedrecht wenst zijn familie veel sterkte met dit grote verlies. Hierbij is het bijzondere verhaal van Van Houwelingens tijd in Duitsland nog eens te lezen. * 

SLIEDRECHT Precies achttien jaar was hij toen hij op pad moest om te werken in Duitsland. Teunis van Houwelingen (97) ging met twee vrienden en een oudere broer op reis naar het land van de bezetter om daar aan de slag te gaan. Vorig jaar maakte hij met zijn zoon en schoondochter een trip naar München in Duitsland. Daar werd hij geïnterviewd door verschillende Duitse media en ging hij even terug naar die tijd van toen.

door Marjanne Dijkstra

Van Houwelingen komt uit een gezin van elf kinderen. Het was de beruchte hongerwinter van 1944-1945 toen de oproep kwam om zich te melden in Duitsland. ,,We hadden het lastig thuis en er was steeds minder te eten. Ik besloot ook al mee te gaan naar Duitsland, dan kon ik daar aan de slag en kwam er thuis wat meer lucht. Begin januari werd ik achttien en dan moest ik me toch waarschijnlijk melden. Ik ging dus met mijn broer en vrienden mee. We moesten lopend naar Zwijndrecht en vanaf daar werden we met veewagens afgevoerd. We stonden allemaal tegen elkaar aan met slechts een emmer in de wagon. Die wagens reden alleen ‘s nachts naar Duitsland omdat ze bang waren dat ze werden beschoten door de Engelsen. We gingen met allemaal jongens uit de buurt en hoopten bij elkaar te blijven. Natuurlijk zat de spanning er wel een beetje in, maar het werd je verplicht, dus je deed het gewoon.” Van de Duitse belofte voor reizen, eten en loon kwam weinig terecht.

UITGETEERD

In Dachau werden Van Houwelingen, zijn broer en vrienden uit elkaar gehaald. Ze zaten daar eerst in een kamp naast het bekende concentratiekamp dat daar zat. Wat hij daar zag maakte veel indruk op de inmiddels hoogbejaarde Sliedrechter. ,,We zagen daar mensen die helemaal uitgeteerd waren. Dat was echt verschrikkelijk om te zien. We probeerden hen te helpen door eten of rookwaren te geven, maar ze waren zo uitgehongerd dat ze daar om gingen vechten en dat werd weer neergeslagen door de Duitsers. Dat zijn de verdrietige dingen die ik heb gezien.” 

REBEL

Vanuit Dachau kwam de broer van Van Houwelingen in Hamburg terecht en hijzelf moest naar München. ,,In Nederland werkte ik bij scheepswerf De Klop en hier kwam ik op het ‘Hauptbahnhof’ van München terecht om te werken. Ik moest daar remblokken van de treinen vervangen. Ook moest ik van tijd tot tijd de peilglazen van de stoomketels van de stoomtreinen vervangen. Met een man of twintig sliepen we samen op een kamer in het kamp. De jongens met wie ik in een kamp zat konden vrij gaan en staan waar we wilden. Ik kon ‘s morgens zelf naar mijn werk en ik had voedselbonnen. Naast ons kamp was een kamp waar mensen geen vrijheid hadden en daar was altijd Duitse bewaking aanwezig, daar zat een van mijn vrienden. Ik was wel altijd een beetje een rebel. Ik vond het leuk om aan de slotjes van de materiaalkisten te rommelen. Dat vond een van die Duitsers niet zo mooi, die dacht dat ik de boel aan het saboteren was of wilde stelen. Het is aan mijn directe leidinggevende te danken - een Nederlander die was getrouwd met een Duitse - dat ik daar goed weg kwam.” 

In mei 1945 capituleerde Duitsland en was opeens de bewaking van de kampen weg. ,,We konden dus weer naar huis. Lopend en met de trein kwamen we bij een kamp in Weert. Daar moesten ze controleren of we geen luizen of schurft hadden of van de verkeerde partij waren. Daarna gingen we op de boot naar Sliedrecht. Ik was ontzettend blij om weer thuis te zijn. Ook mijn broers kwamen weer thuis en ons gezin was weer compleet.”

TERUG 

Jarenlang sprak Van Houwelingen niet over de oorlog, ook niet met zijn kinderen. Ook niet over de tijd dat hij naar Nederlands-Indië moest om te vechten als soldaat. ,,Het leven ging door”, zegt hij daar zelf over. En ondanks dat hij wel naar Duitsland op vakantie ging, ging hij nooit terug naar die plek waar hij die laatste oorlogsmaanden doorbracht. Tot zijn schoondochter Gerda via familie weet kreeg van een nieuw te openen museum in München over de kampen en oorlogsgeschiedenis daar. Zij vertelt: ,,Toen ik het met hem erover had, bleek dat hij dat toch graag zou willen zien. De samenstelling van het museum had door alle maatregelen rondom het coronavirus vertraging opgelopen. Uiteindelijk had ik de contactpersoon daar te pakken en het bleek dat ze mijn schoonvader graag wilden ontmoeten. We werden uitgenodigd om naar Duitsland te komen.”

TENTOONSTELLING

In Neuaubing, vroeger een voorstad maar tegenwoordig een wijk van München, werd Van Houwelingen met zijn zoon Arie en schoondochter Gerda royaal ontvangen. Daar staat al het zogeheten NS-Dokumentationzentrum waar een tentoonstelling is van de situatie toen. Maar het is de bedoeling dat in barakken die er nog staan - veel kampen en bunkers werden direct na de oorlog gesloopt - in 2025 een groter en completer Erinnerungsort Zwangarbeiterslager Neuaubing wordt geopend. ,,Voor de tentoonstelling wilden ze me graag spreken en ik mocht daar al een kijkje komen nemen”, vertelt Van Houwelingen. 

De komst van de Nederlander was nieuws in de Duitse stad. Hij gaf over zijn tijd in de Tweede Wereldoorlog interviews aan de kranten Süddeutsche Zeitung en de Münchner Merkum en voerde het woord in een radioprogramma. Ook werden er filmopnames gemaakt die later in het museum te zien zijn en werd hij ontvangen door Stefan Jagel, de loco-burgemeester van München. Ondanks dat er veel was veranderd in die bijna tachtig jaar, is Van Houwelingen blij dat hij nog terug kon. ,,Het was bijzonder om daar weer te zijn.”