Sliedrecht in oorlogstijd - De oorlogsgeschiedenis van de Baanhoekbrug

SLIEDRECHT Toen ik tijdens mijn middelbare schooltijd in Dordrecht op school zat was de Baanhoekbrug de verzamelplaats voor mijn vrienden, klas- en schoolgenoten uit Sliedrecht om vanaf daar samen naar school te fietsen. Op dat moment realiseer je niet de heftige geschiedenis van die brug.

door Laurens Koppelaar

Tijdens de oorlogsjaren moest het Nederlandse infrastructuur het ontgelden. In Sliedrecht waren dat de haven, het spoor, de snelweg, maar ook de Baanhoekbrug in 1940 en 1945.

Iets wat ik tot een aantal maanden geleden nooit heb geweten was het verhaal van Jan Blüm. In de meidagen van 1940 was de 34 jarige uit Weesp afkomstige Jan Blüm als dienstplichtig militair bij het 11e Regiment Artillerie gelegerd in Sliedrecht en omgeving. Op maandag 13 mei trokken Nederlandse troepen zich terug uit Dordrecht en trokken via de Baanhoekbrug naar Sliedrecht. Grote hoeveelheden wapens en munitie bleven in de haast achter aan de Dordrechtse kant van de Baanhoekbrug. Besloten werd om dit met karren naar over de brug naar Sliedrecht te brengen. Hierbij werd Jan Blüm neergeschoten door eigen mitrailleurvuur omdat hij werd aangezien voor de vijand. Jan Blüm bleef zwaargewond liggen op de Baanhoekbrug. Toen duidelijk werd wat er gebeurd was en dat hij niet tot de vijand behoorde, volgden er nog 5 a 6 succesvolle ritten met karren wapens en munitie. Jan Blüm werd 5 keer geraakt in zijn linker bovenbeen en 5 keer in zijn rechterbeen ter hoogte van zijn knie en kuit. Wonder boven wonder overleeft hij dit en belandt hij uiteindelijk op afdeling Heelkunde van het Stads- en Academisch ziekenhuis in Utrecht. Een lange revalidatieweg zou volgen en hij zou zijn hele verdere leven er blijvend last van ondervinden. Zo heeft hij zijn oude beroep als aannemer niet meer kunnen uitvoeren.

Een dag na deze heftige gebeurtenis is de op 13 juli 1885 officieel in gebruik genomen Baanhoekbrug met springstof door genietroepen van het Nederlandse leger opgeblazen om zo de Duitse opmars tegen te houden. De toen 5-jarige Pietertje Den Dunnen-Nederlof schrijft daar later over: “In 1940 moesten we uit ons huis op Baanhoek toen de brug opgeblazen werd. We zijn naar mijn opoe die in de Baanstoep woonde gegaan. Ik liep met mijn broertje door de kamer te rennen en ineens was daar die grote klap van de brug. Dat was schrikken!” 

Op 15 mei geeft Nederland zich over. De Duitse bezetter maakt vaart met het provisorische herstel van de brug. Hiervoor worden delen gebruikt die eigenlijk voor de Schalkwijkse brug bedoeld waren. Omdat deze korter is wordt er een extra stenen steunpilaar bij gebouwd.

Op 15 april 1945 blies het Duitse leger de Baanhoekbrug op, nu om de oprukkende geallieerden troepen te vertragen. Pas in 1947 wordt begonnen met herstel. Ook nu worden er delen van andere bruggen gebruikt zoals die van de in 1870 bij Hedel gebouwde spoorbrug.

Omdat de brug niet heel hoog was en de brugdelen ook niet automatisch omhoog konden, moest wanneer te hoge schepen wilden passeren telkens een brugdeel uit de brug getakeld worden. Dit was een dure onderneming van 30 duizend gulden per keer voor het wegtakelen van het kleine brugdeel tot 120 duizend gulden voor het grote brugdeel per keer.

Hoewel de oorlog al lang voorbij was bleven de materiële gevolgen van de oorlog nog ruim 30 jaar lang zichtbaar door de Baanhoekbrug die eigenlijk niet meer de Sliedrechtse Baanhoekbrug was, maar meer een in elkaar gezette noodbrug bestaande uit brugdelen van meerdere andere bruggen. Pas in 1978 werd begonnen met het vervangen van de verschillende brugdelen voor een geheel nieuwe brug die ook beweegbaar gemaakt werd. Door de velen (vliegtuig)bommen die rond de brug gevonden werden was dit nog een hele klus. In 1980 werd de nieuwe brug officieel geopend door de toenmalige minister van Verkeer en Waterstaat ir. D. S. Tuijnman. In 1983 werd het fietspad aan de oostzijde van de brug geplaatst wat op dat moment het duurste fietspad van de regio was. Tot die tijd was de Baanhoekbrug een enkelbaans spoorbrug en niet toegankelijk voor andere weggebruikers zoals nu wel het geval is.

Inmiddels is dit ruim 45-jarige Sliedrechtse icoon niet meer weg te denken en heeft het meerdere generaties scholieren over de rivier geholpen. Net als de velen treinreizigers, scooters, fietsers en wandelaars die er dagelijks veelvuldig gebruik van maken.