Van hier en daar, van overal - Steenzetters

Hiernaast ziet u steenzetters aan het werk. De foto is gemaakt in de jaren dertig van de vorige eeuw. Deze mannen zijn bezig met de Zuiderzeewerken in de buurt van De Lemmer in Friesland. Van links naar rechts ziet u de Sliedrechters Jaap Vlot, Arie Vlot en Jan Meijwaard. Zo goed als zeker werd hier gewerkt aan de dijken van de Noordoostpolder, aangelegd tussen 1936 en 1942. Sliedrecht staat historisch bekend als dé bakermat van de waterbouw, waarmee bedoeld wordt de baggeraars, grind- en rijswerkers. Het vak van steenzetter kwam vroeger vaak voor in Sliedrecht.

Voor zover bekend zijn er in heel Nederland nog maar zo’n 45 of 50 professionele steenzetters actief bij dit zware werk betrokken. Hoeveel Sliedrechters dit vak nog uitoefenen, is niet bekend, maar waarschijnlijk zijn ze op één hand te tellen. Het is een zwaar beroep en het gebeurde dan ook nogal eens dat op latere leeftijd rugkwalen voorkwamen. Er zijn nog wel enkele waterbouwbedrijven die steenzetters opleiden en in dienst hebben, zoals Van den Herik Sliedrecht. De vraag zou gesteld kunnen worden of steenzetter een ambacht is wat langzamerhand lijkt op te houden. Het met de hand zetten van basalt of natuursteen in glooiingen van dijken is zwaar en specialistisch werk.

Tegenwoordig worden betonnen blokken gemaakt met aangepaste vormen omdat natuurlijke basalt schaars en duur is.

Bij uitbarstingen van vulkanen stroomt lava of magma uit en koelt later af waardoor basalt ontstaat. Bekend is dat de oudste gevonden basaltsoorten wel 1500 tot 2000 miljoen jaar oud kunnen zijn. Basalt wordt gewonnen in de steengroeves van de Eifel en het Westerwalt van Duitsland. Over het algemeen is dit het basalt dat op onze dijken ligt. Vandaag de dag komen uitbarstingen van vulkanen nog steeds voor. Een van de meest actieve vulkanen is te vinden aan de oostzijde van het eiland Sicilië, de Etna. Bijna elke dag is een wolk van damp boven de Etna te zien. De laatste krachtige uitbarsting van de Etna was in augustus 2026.

De Afsluitdijk werd aangelegd tussen 1927 en 1932. Meerdere steenzettersploegen werkten aan het bekleden van de dijk aan de zeekant en de binnenzijde. Er kon wel twintig strekkende meter per dag aangelegd worden. In het Nationaal Baggermuseum is buiten en op de zolderverdieping een gedeelte ingericht met het werk van de steenzetters en het gereedschap wat ze daarbij gebruikten. Tal van foto’s illustreren de plaatsen waar de basaltkolommen werden gewonnen.

‘t Schrijverke