Milieuchemicus Chiel Jonker: ‘Het leefmilieu wordt door de uitstoot van deze stoffen ernstig verstoord’

SLIEDRECHT Milieuchemicus Chiel Jonker ontdekte dat chemiegigant Chemours in 2021 waarschijnlijk veel meer van de giftige stof GenX loosde dan is toegestaan. Rijkswaterstaat trekt die conclusie in twijfel en Chemours ontkent de lozingen. Sinds enkele jaren maakt Jonker zich ernstige zorgen over PFAS; als onderzoeker én als mens.

door Marjanne Dijkstra

PFAS beheerst op het moment het leven van milieuchemicus Jonker. Hij vertelt: ,,Ik wil niet de activist uithangen, maar dit soort stoffen zijn écht heel schadelijk. Het vervelende is dat je ze niet ziet, voelt of ruikt, maar dat de mogelijke effecten op ons mensen heel groot kunnen zijn. We weten nog maar weinig over effecten op het milieu, maar ook daar maak ik mij ernstigzorgen over. Helaas lijken milieuorganisaties dat nog niet te doen, ik hoor hen veel te weinig. De politiek moet de uitstoot van dit soort bedrijven nu echt serieus gaan aanpakken. Bedrijven moeten aangesproken worden op hun verantwoordelijkheid voor de volksgezondheid en de boel moet, waar nodig, gesaneerd worden. In de Verenigde Staten zijn ze daar voortvarender in dan hier. Er moet niet meer over kosten worden gezeurd, ik wil daar echt niets meer over horen. Het is nodig en ja, dat kost geld.”

PLANETAIRE GRENS OVERSCHREDEN

Met de verontreiniging van het milieu door PFAS is in feite een grens overschreden, zo stelt Jonker in navolging van internationale collega’s. ,,Een planetaire grens welteverstaan, want we meten deze stoffen werkelijk overal op aarde en de waardes overschrijden in veel gevallen de huidige normen. Deze stoffen zijn zo mobiel en giftig dat we het zekere voor het onzekere moeten nemen en ze moeten uitbannen.” Ze zijn immers ook bijna niet afbreekbaar en hebben een hele lange verblijftijd in het milieu. Mensen krijgen de stoffen binnen via allerlei routes, zoals het eten van vis en vlees en het drinken van water en melk.”

Eenmaal in de mens gedragen ze zich anders dan we gewend zijn. ,,Vroegere schadelijke stoffen hoopten op in vet, maar PFAS hecht aan eiwit. Eiwitten hebben een heleboel zeer belangrijke functies in ons lichaam: in het immuunsysteem, het hormonale systeem, ons DNA, dus als daar een verstoring in komt, is dat niet best.

Ik wil niet horen dat saneren veel geld kost, het is gewoon nodig

PFAS kunnen er voor zorgen dat je immuunsysteem anders werkt, ze kunnen bepaalde soorten kanker veroorzaken en schade toebrengen aan het ongeboren kind. Steeds meer studies laten een scala aan effecten van de stoffen zien. Er wordt nu veel getest op celsystemen, maar er zijn ook studies nodig met grote groepen mensen. Wat voor effect hebben PFAS op de hormoonhuishouding en kan het bijvoorbeeld metabole ziektes veroorzaken? Veel schade is natuurlijk al aangericht, maar we moeten hier echt meer over te weten komen.”

EINDE AAN PASSIEVE HOUDING

,,Waarom ik me hier zo druk om maak? Ik heb een hoog rechtvaardigheidsgevoel. Het begon voor mij allemaal met het schrijven van rapporten over PFAS in onder andere de Westerschelde en zo is het via Zembla in feite gaan rollen. Ik ben ook gewoon verontwaardigd over de industrie. Als jongetje groeide ik op in Zeeland en ook dat gebied is helemaal vervuild met PFAS door Indaver en 3M. Dit soort bedrijven liegt stelselmatig over hun uitstoot en speelt daardoor met de milieukwaliteit en de volksgezondheid. Daar kan ik heel slecht tegen.”

De industrie heeft te lang een carte blanche gekregen en die moet worden ingetrokken. Er wordt veel te weinig rekening gehouden met het milieu en de politiek wuift het steeds weg. Ik ben een voorstander van ‘safe by design’, waarbij dit soort industrieën veiligheid van hun stoffen vanaf het begin af aan meenemen in de ontwikkeling ervan. Dagelijks komen er nieuwe stoffen op de markt, het is dweilen met de kraan open, dus de regels mogen echt stukken strenger.”

Jonker vindt het wel lastig wat er met de situatie in de regio Sliedrecht moet gebeuren. ,,Natuurlijk kun je een grootschalig bloedonderzoek uitvoeren. De vraag is natuurlijk alleen wat je hiermee opschiet. Want wat betekent het precies als de PFAS-waarden in je bloed verhoogd zijn? Daar is simpelweg ook nog niet genoeg over bekend. Mensen kunnen door de uitslag wel bang worden en hierdoor juist gezondheidsklachten ontwikkelen. Ik vind het overigens absurd dat een overheid adviezen geeft over het eten van groenten en fruit uit eigen tuin en over eieren, het is de omgekeerde wereld. Er staat daar een fabriek die de omgeving verpest, mensen hebben recht op een schone leefomgeving. Die passieve houding van de overheid moet gewoon klaar zijn.”

Meer weten? Lees dan ons complete Chemours-dossier met al het nieuws en de achtergronden.