Demissionair minister van Infrastructuur en Waterstraat, Mark Harbers.
Demissionair minister van Infrastructuur en Waterstraat, Mark Harbers.
Dossier Chemours

Minister Harbers en staatssecretaris Heijnen willen dat Europa stopt met PFAS: ‘Negatief effect op gezondheid’

18 januari 2024 om 13:04 Natuur en milieu Dossier Chemours

SLIEDRECHT Ook in politiek Den Haag is Chemours een heet hangijzer. Demissionair VVD-minister Mark Harbers en CDA-staatssecretaris Vivianne Heijnen spreken zich uit over de Dordtse chemiegigant. ,,Onze ogen werden geopend toen we PFAS een paar jaar geleden op veel plekken in Nederland aantroffen en zeker in Dordrecht en omgeving. We moeten stoppen met PFAS.”

In deze tijd van politiek aftasten, verkennen en formeren, passen de huidige ministers en staatssecretarissen op de Haagse winkel. Mark Harbers en Vivianne Heijnen hebben als minister en staatssecretaris de leiding over de portefeuille infrastructuur en waterstaat. Zij zijn daarmee politiek verantwoordelijk voor het dossier Chemours. Ze wikken en wegen hun woorden zorgvuldig. Harbers en Heijnen kennen de gevoeligheden.

Minister Harbers en staatssecretaris Heijnen, met welke blik kijkt u naar een chemiegigant als Chemours ?

Minister Mark Harbers: ,,Ik kijk dan naar het belang van schoon water, veilig drinkwater en een gezonde leefomgeving. Dat is cruciaal. Ik vind dat we ons water zoveel mogelijk moeten beschermen tegen vervuilende stoffen. Daarom zijn er strenge regels voor het lozen van stoffen in het water. Binnen Nederland zijn we nu bezig om alle lozingsvergunningen te herzien. Om te kijken of ze nog wel kloppend zijn met wat er daadwerkelijk wordt geloosd. Ik ben blij te zien dat, in het geval van Chemours, de provincie, gemeenten en Rijkswaterstaat actief optreden en zorgvuldig te werk gaan. En ook het bedrijf zelf zet aanzienlijke stappen om schoner te produceren. Dat is van grote waarde voor het beschermen van ons water.”

Staatssecretaris Vivianne Heijnen: ,,Ons ministerie is verantwoordelijk voor een deel van de veiligheids- en milieuregels waaraan bedrijven zoals Chemours zich moeten houden. Of Chemours zich daaraan houdt en welke vergunningen ze krijgen heeft de laatste jaren veel meer aandacht gekregen. Zowel van de landelijke overheid als in de regio, van provincie, gemeente en omgevingsdienst. En dat is natuurlijk een goede zaak als je ziet wat de invloed van schadelijke stoffen op de gezondheid van mensen en hun leefomgeving kan zijn. Ik werk aan een beter stelsel van vergunningverlening, betere regels en betere controle. En we zijn als Nederland een van de kartrekkers van het Europese PFAS-verbod. Het feit dat we PFAS een paar jaar geleden op heel veel plekken in Nederland aantroffen, en zeker in Dordrecht en omgeving, heeft echt onze ogen geopend dat we moeten stoppen met PFAS.”

Hoe bent u tot dat inzicht gekomen?

Vivianne Heijnen: ,,We zijn meer te weten gekomen over de schadelijkheid van deze stoffengroep. Ook weten we dat PFAS wijdverspreid is in de leefomgeving, overigens niet alleen in Nederland. Het komt voor in producten die we dagelijks gebruiken, het milieu en zelfs in ons voedsel. Daarom is het belangrijk dat we de productie en het gebruik van PFAS zo ver mogelijk beperken. Het is noodzakelijk om dit op Europees niveau aan te pakken. Het heeft weinig zin om in Nederland een verbod op PFAS in te stellen. Nederland heeft daarom het voortouw genomen om samen met een aantal andere landen een voorstel in te dienen voor een totaalverbod op de productie en het gebruik van PFAS. Met name dat laatste is erg belangrijk, kijkend naar de lessen uit het verleden. Zo hebben we gezien dat toen er een verbod kwam op PFOS de industrie snel overstapte op een andere PFAS-soort. Dit kunnen we steeds herhalen, tenzij we kiezen voor een groepsaanpak waarbij we alle PFAS verbieden. Dat is een belangrijke stap. Als bedrijven geen PFAS meer gebruiken in hun producten, neemt de vervuiling op termijn af.” 

Mark Harbers: ,,Ook emissies naar water, lucht en bodem moeten afnemen. Waar PFAS al in ons leefmilieu aanwezig is, moeten we de verspreiding voorkomen. Omdat een aantal PFAS is betiteld als Zeer Zorgwekkende Stof zijn bedrijven nu al verplicht om in hun productieproces zo min mogelijk PFAS te gebruiken en hebben ze een vergunning nodig voor het lozen van schadelijke stoffen. Het bevoegd gezag is streng in het afgeven van deze vergunningen.”

Harbers zegt dat het belangrijk is dat mensen zo min mogelijk PFAS binnenkrijgen. Hij heeft daarom samen met de ministeries van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) en Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) opdracht gegeven aan het RIVM om te kijken hoe Nederland de blootstelling van PFAS aan mens en milieu kan verminderen.

Waarom is het belangrijk om die blootstelling te verminderen? 

Heijnen: ,,Onderzoek van verschillende kenniscentra waaronder het RIVM laat zien dat grote hoeveelheden PFAS een negatief effect kunnen hebben op de menselijke gezondheid.

We komen ook steeds meer te weten over de impact. Daarom geldt in algemene zin dat werknemers die met zeer zorgwekkende stoffen werken, zoals sommige PFAS, zo min mogelijk risico voor hun veiligheid en gezondheid mogen lopen. Daarom zijn er regels voor werkgevers om werknemers te beschermen tegen gevaarlijke stoffen. Chemours is dus verantwoordelijk om de risico’s van het werken met PFAS zo ver mogelijk te beperken. Dit kan bijvoorbeeld door het dragen van beschermende kleding om zo de blootstelling te minimaliseren. De Nederlandse Arbeidsinspectie ziet hierop toe.”

Heijnen: ,,Door de verspreiding van PFAS via de lucht naar de bodem zijn bij enkele moestuinen in de gemeente Sliedrecht te hoge concentraties PFAS gemeten. Het RIVM heeft daar geadviseerd om geen groenten en fruit uit de tuin te eten. Daarnaast zorgt het RIVM met de regionale GGD voor zo goed mogelijke gezondheidsadviezen aan omwonenden van Chemours. Daarbij wordt onder andere samengewerkt met gemeenten en zorgverleners. Voor onderzoeken naar PFAS in moestuinen in de omgeving van Chemours ondersteun ik de verschillende bevoegde gezagen financieel door middel van een specifieke uitkering.”  

Zolang het verbod nog niet is ingevoerd, mogen bedrijven onder strenge voorwaarden PFAS lozen. De handhavende instanties controleren of bedrijven voldoen aan deze strenge regels. Dit is ook het geval bij Chemours. De hoeveelheid die Chemours mag lozen, is sinds 2017 met meer dan 99 procent verminderd. Dat is van circa 6400 kilogram naar circa 10 kilogram. Feit is echter ook dat de PFAS-lozingen grote schade hebben veroorzaakt aan de rechtstreekse omgeving rond Chemours. Zo is de grond onder de chemische fabriek dusdanig vervuild dat die middels een eeuwigdurend systeem gereguleerd dient te worden.

Mevrouw Heijnen, wist u dat deze grond nooit meer kan worden schoongemaakt?

Heijnen: ,,Hiervoor heb ik navraag gedaan bij de gemeente Dordrecht, het bevoegd gezag Wet bodembescherming (Wbb) voor deze locatie. Op de locatie van Chemours is sprake van een omvangrijke grondwaterverontreiniging. De verontreiniging is grotendeels in de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw ontstaan. Het volledig of grotendeels wegnemen van de verontreiniging is technisch en financieel niet haalbaar; de verontreiniging zit zeer diep en de locatie is grotendeels in gebruik. Chemours heeft in de tweede helft van de jaren ‘90 een plan opgesteld met als doel de verspreiding van de verontreiniging te voorkomen door middel van een grondwaterbeheerssysteem. De provincie Zuid-Holland heeft als toenmalig bevoegd gezag Wbb, met een beschikking formeel ingestemd met het plan.”

Niet alleen de grond onder Chemours is vervuild, ook is bekend dat de bodem onder de wijk Baanhoek-West verontreinigd is. Wat vindt u van het feit dat er in Nederland mensen op vervuilde grond gaan wonen, terwijl de vervuiling feitelijk bekend is bij de aanleg van deze wijk?

Heijnen: ,,Er zijn in Nederland verschillende locaties bekend waar hogere PFAS-waarden in de bodem voorkomen. Ik ben met de verschillende overheden in gesprek over de omvang en de oplossing van dit probleem. Zo ondersteun ik gemeenten bij PFAS-saneringen middels specifieke uitkeringen (SPUK) als onderdeel van de bodemafspraken. Van individuele gevallen die onder verantwoordelijkheid vallen van gemeenten en provincies ben ik niet in detail op de hoogte. De bouw van een woonwijk in Baanhoek-West is een lokale aangelegenheid, waarvoor de gemeente verantwoordelijkheid draagt.

Uitgangspunt is dat de bodemkwaliteit geschikt is om op te wonen. Daarom mogen er geen onaanvaardbare risico’s zijn voor de gebruikers van de bodem. Bij de ontwikkeling van een woonwijk wordt altijd eerst bodemonderzoek gedaan. Het is aan het bevoegd gezag om te bepalen of en zo ja, welke maatregelen nodig zijn.” 

Wat is uw gevoel bij de uitzending van Zembla, waarin wordt gesteld dat Chemours in het verleden op de hoogte zou zijn geweest van de gezondheidsrisico’s van PFOA?

Harbers: ,,Als blijkt dat Chemours informatie over de gezondheidsrisico’s van PFAS heeft achtergehouden, dan is dat ernstig en keur ik dat ten zeerste af. Het is nu zaak aan het Openbaar Ministerie om te bepalen of zij stappen gaan nemen richting Chemours en zo ja, welke.”

In de Verenigde Staten heeft het chemieconcern 3M een miljardenschikking getroffen vanwege een PFAS-vervuiling. Is het denkbaar dat onze overheid ook inzet op een financiële schikking met Chemours?    

Harbers: ,,Nee, dat is nu niet aan de orde. De gemeenten Papendrecht, Sliedrecht, Molenlanden en Dordrecht hebben het voortouw genomen om een civielrechtelijke zaak aan te spannen tegen de bedrijven Chemours en DuPont.”

Tot slot: wat wilt u zeggen tegen alle betrokkenen in dit dossier?

Harbers en Heijnen: ,,Het terugdringen van PFAS in de wereld zoals we die kennen, gaat ons aan het hart. Via een Europees verbod willen we voorkomen dat er meer PFAS in het milieu terechtkomt, en we doen ons best om in de tussentijd verantwoord om te gaan met de stoffen die al in ons water, onze bodem en onze lucht aanwezig zijn. Dat betekent dat we verspreiding voorkomen, opruimen waar nodig en vooral blootstelling van mensen aan PFAS willen beperken.”

Meer weten? Lees dan ons complete Chemours-dossier met al het nieuws en de achtergronden.

Demissionair staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat, Vivianne Heijnen.

Marjanne Dijkstra

advertentie
advertentie