Echt Sliedrechts - Jan Koopmans

Op maandag 26 mei om 19.00 uur zal Freek de Jonge vlakbij de Grote Kerk een borstbeeld onthullen van Jan Koopmans (1905-1945). Het is op die dag precies 120 jaar geleden dat Koopmans in Sliedrecht werd geboren. De verzetsheld en dominee kwam op 39-jarige leeftijd om het leven, toen hij op zijn onderduikadres geraakt werd door een verdwaalde Duitse kogel. Al in 1999 vroeg onze dorpsgenoot Ad den Besten zich in het blad van de Historische Vereniging (toen nog ‘Oudheidkundige Vereniging’) af, ‘of niet in Sliedrecht een straat, plein of plantsoen te vernoemen is naar deze man, die op zo’n onnavolgbare wijze Sliedrechts naam op het gebied van theologie en verzet hoog houdt.’

Koopmans heeft trouwens maar kort in Sliedrecht gewoond. Al in 1906 verhuisde het gezin naar elders. Koopmans werd predikant, eerst in Zeeland waar hij promoveerde, vanaf 1941 in de Noorderkerk in Amsterdam. Vandaaruit schreef hij zijn brochure en talloze preken, waarin hij opriep tot verzet. In 1944 moest hij onderduiken.

Koopmans schreef in 1941 een vlammende brochure ‘Bijna te laat!’ Hij riep vurig de Nederlanders op om protest aan te tekenen tegen de Ariërverklaring. Elke ambtenaar moest een verklaring tekenen dat hij geen Joods bloed had. Koopmans voorspelde dat de Joden op grote schaal zouden worden gedeporteerd en vermoord, wat – zoals iedereen weet – inderdaad gebeurd is. Koopmans was geïnspireerd door Karl Barth die in Duitsland zich fel verzette tegen Hitler. Tegenover de wereldwijde onzekerheid wees Barth op de verkondiging van Jezus Christus als het ene nodige en het enige dat hoop geeft. Koopmans nam dat van Barth over en probeerde de ogen te openen en de gewetens te scherpen, om Joodse burgers zo mogelijk te beschermen.

Al jaren ben ik in het gelukkige bezit van twee boeken van de hand van Koopmans. Het zijn ‘postillen,’ dat wil zeggen bundels met preekschetsen, waar ik door de jaren heen dankbaar gebruik gemaakt heb. De geschiedenis van deze man kende ik niet, ondanks dat een collega van mij, Niels den Hertog, een waardevol proefschrift aan hem heeft gewijd. Freek de Jonge zal bij de onthulling het lied ‘Bijna te laat’ zingen, dat hij eerder over Koopmans schreef. Daar wil ik natuurlijk heel graag bij zijn.

Geert van Dijk