Sliedrecht in oorlogstijd - Verplicht tewerkgesteld in Duitsland

SLIEDRECHT Niet alleen vanwege vergeldingsrazzia’s werden Nederlanders afgevoerd naar Duitsland, maar er zijn ook zijn naar schatting 500.000 Nederlanders tijdens de oorlogsjaren verplicht tewerkgesteld in Duitsland via de zogenoemde Arbeitseinsatz. Zo’n 27.000 van hen kwamen in Duitsland om. Zij zijn een groep oorlogsslachtoffers die na de oorlog jarenlang niet als oorlogsslachtoffers erkend zijn en die vaak wordt vergeten. Want wie gaat er nu ‘vrijwillig’ naar Duitsland? Maar niet iedereen durfde of had de mogelijkheid om onder te duiken. 

door Laurens Koppelaar

Ook vanuit Sliedrecht is er een grote groep (veelal jonge) mannen afgevoerd naar Duitsland via de Arbeitseinsatz en ook van hen stierven er in Duitsland. 

Neem Arie Bot. Zijn vader had een eigen schildersbedrijf en ondanks dat Arie zelf graag boer wilde worden zou hij in zijn vaders voetsporen treden. Maar op 28 juni 1943 moest hij verplicht naar Duitsland waar hij in Hamburg tewerkgesteld werd. Hamburg werd op dat moment veel gebombardeerd door de geallieerden. In het voorjaar van 1945 leek de oorlog bijna ten einde te zijn en vluchtte Arie samen met ruim 30 anderen de bossen in de hoop te kunnen ontsnappen. De vluchtpoging slaagde en uiteindelijk kwam de groep in Boizenburg/Elbe terecht. Daar vonden ze onderdak in een leegstaande lager. Deze was niet groot genoeg waardoor de helft van de groep ’s nachts buiten in het bos sliep. Die nacht (22 april) reed er een vrachtwagen met grote lichten aan op de naast de lager gelegen weg. Tegelijkertijd vloog er een geallieerd vliegtuig over die een bom afwierp met als doel de vrachtwagen te raken. Maar de bom miste het doel en raakte de lager. Arie raakte hierbij zwaargewond. Ondanks dat er geen directe hulp in de buurt was wist Arie toch het Kreiskrankenhause in Hagenow te bereiken. Dit doordat hij door anderen op een deur naar het ziekenhuis werd gedragen. Daar overleed hij op 21-jarige leeftijd aan zijn verwondingen op 23 mei 1945. Pas op 28 juni werd zijn familie hiervan op de hoogte gesteld. Na eerst in Duitsland te zijn begraven is hij in 1949 in Sliedrecht herbegraven. 

PIETER DE JONG

Ook Pieter de Jong moest verplicht naar Duitsland. In Nederland was hij ijzerwerker van beroep en hij zat samen met zijn vader jarenlang in het bestuur van de Sliedrechtse afdeling van de Christelijke Metaalbewerkersbond. Op 16 mei 1942 vertrok hij naar Duitsland waar hij in Dortmund tewerkgesteld werd. De omstandigheden in Duitsland waren voor veel verplicht tewerkgestelden erg slecht. Zo ook voor Pieter. Hij werd ziek, heel erg ziek en hoewel hij tijdens verlof in Nederland de kans kreeg om in Nederland te blijven keerde hij terug naar Duitsland omdat anders iemand anders zijn plaats in had moeten nemen en dat wilde hij diegene en diens familie niet aandoen. Op 13 december 1942 overleed hij in Dortmund op 27-jarige leeftijd aan de gevolgen van ziekte. Hij werd begraven op het Nederlands Ereveld in Düsseldorf. Naast Pieter was ook zijn broer Marinus verplicht tewerkgesteld in Duitsland en zijn andere broer Hendrik-Willem zou later volgen nadat hij was opgepakt tijdens de Merwederazzia. 

Dit zijn slechts twee verhalen van de verhalen van Sliedrechters die na verplicht tewerkgesteld te zijn via de Arbeitseinsatz in Duitsland zijn omgekomen. Hoeveel Sliedrechters er exact in Duitsland via de Arbeitseinsatz tewerkgesteld zijn is niet bekend. Velen van hen zwegen nadat zij in Sliedrecht teruggekeerd waren over wat hen was overkomen in Duitsland. En ook niet alle archieven zijn bewaard gebleven. Dat de impact op hen en op hun families groot was en ook na ruim 85 jaar nog altijd is, dat moge wel duidelijk zijn. Voor de families van wie hun geliefde man, zoon of vader niet uit Duitsland is teruggekeerd, maar ook voor diegenen (en hun families) die geestelijk of lichamelijk gewond terugkeerde door alles wat zij in Duitsland hadden meegemaakt.