Sliedrecht in oorlogstijd - Verboden te vliegen

SLIEDRECHT Op de Lijssenthoek Military Cemetery in de omgeving van het Belgische Ieper liggen Franse en Duitse militairen zij aan zij begraven die omkwamen tijdens de Eerste Wereldoorlog en die bij leven letterlijk tegenover elkaar stonden. Deze veelal jonge mannen streden voor hun land. Voor dat wat zij dachten dat het goede was of ter vervulling van hun (door bovenaf opgedragen) plicht. De ene werd later (nu) veroordeeld tot een held, de ander tot een laffe dader. Met de kennis van nu is het makkelijk oordelen. Datzelfde geldt ook voor de Sliedrechtse daders: Duitsers en NSB’ers. Ja er zaten erbij die verschrikkelijke dingen hebben gedaan, maar er waren er ook die hun van bovenaf opgedragen plicht deden en die ondertussen ook probeerde om als dat kon een oog dicht te knijpen bij het zien van daden die tegen de door de Duitse bezetter opgelegde maatregelen ingingen en waartegen zij eigenlijk hard moesten optreden. Door te zien dat niet altijd alles in een oorlog of zwart of wit is ontstaat er niet alleen wederzijds begrip voor elkaars pijn en verdriet, maar ook ruimte voor dialoog en nee, dat is niet gemakkelijk. Zo ook voor het slachtofferschap van de (klein)kinderen van de Sliedrechtse daders. Want zij zijn niet verantwoordelijk voor de daden van vader of opa al voelen zij dat vaak wel zo en zwijgen zij daarom ook na 80 jaar liever over de daden van vader of opa.

door Laurens Koppelaar

In de loop van de oorlogsjaren begonnen de door de Duitse bezetter opgelegde maatregelen steeds meer impact te krijgen op het dagelijkse leven van de Sliedrechters. Eind augustus 1942 moesten alle duiven worden afgemaakt nadat in mei 1940 alle duiven al geregistreerd moesten worden en niet langer naar buiten mochten. Dit om te voorkomen dat ze gebruikt zouden gaan worden voor spionagedoeleinden. Als bewijs dat de duivenbezitter zijn duiven daadwerkelijk afgemaakt had moest van elke afgemaakte duif de poot met ring ingeleverd worden bij de burgemeester. Op het weigeren hiervan stond als straf tenminste drie maanden dwangarbeid en later werd er zelfs de doodstraf opgezet. Op 26 augustus 1942 schrijft burgemeester Popping aan de Duitse bezetter dat alle Sliedrechtse duiven zijn afgemaakt. Als bewijs stuurt hij de 76 ingeleverde ringen bij de brief mee.  

Op 5 september 1944 maakte toenmalig NSB-burgemeester Dhont bekend dat de sinds 1 november 1940 geldende avondklok per direct vervroegd werd van 00:00 uur naar 20:00 uur en dat er een samenscholingsverbod gold voor meer dan vijf personen. Hij voegde het dreigement erbij dat indien er toch meer dan vijf personen bij elkaar zouden staan zij door de patrouilles van de weermacht, de SS en de politie beschoten zouden gaan worden. 

Begin juni 1943 moesten alle radio’s ingeleverd worden. Maar zelfs ook boeken en grammofoonplaten van schrijvers en muzikanten die de Duitse bezetter niet bevielen (omdat zij bijvoorbeeld van Joodse komaf waren) werden in beslag genomen. Maar ook vanwege de inhoud en dit ging zelfs zover dat de allereerste uitgave van het boek De zoon van Dik Trom uit 1907 in Sliedrecht in beslag genomen werd vanwege één passage waarin een sneeuwballengevecht wordt gehouden. Een aantal kinderen speelt alsof zij het Nederlandse leger zijn en de rest van de kinderen het Duitse leger. Één van hen roept op een gegeven moment: “Leve de Koningin en weg met de Duitschers!” Terwijl een ander juist “Leve de Keizer!” roept. Let op: het gaat hier om een kinderboek wat gepubliceerd is 13 jaar voor de Duitse inval in Nederland. 

Een ander ingrijpende maatregel was de verplichte burgerdiensten. Steeds vaker moest de spoorverbinding het ontgelden door sabotagedaden van het verzet. Om dit tegen te gaan werden vanaf november 1944 Sliedrechtse mannen/jongens door de Duitse bezetter verplicht om in shifts van vier uur het spoor te gaan bewaken. Op het niet nakomen van deze burgerdienstverplichting stond de doodstraf.