RIVM: ‘Inwoners in de nabijheid van Chemours kunnen afgelopen decennia blootgesteld zijn aan teveel PFAS’

BILTHOVEN Onwenselijke PFAS-concentraties in zwemplas de Merwelanden en het advies om geen gewassen uit moestuinen rond Chemours te eten. Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) laat zich gelden in het dossier rond de chemiereus.  ,,Laten we beginnen met het feit dat we nog heel veel níét weten over de hoeveelheid PFAS en hoe we PFAS binnenkrijgen. PFAS hoeveelheden in bloed kunnen niet verlaagd worden met bijvoorbeeld medicijnen, daarom is het belangrijk om de blootstelling te verminderen.” Drie vragen aan het RIVM over de prioriteit en de onzichtbare gevaren van PFAS.

door Marjanne Dijkstra

Welke belang hebben PFAS voor het RIVM? 

,,Het RIVM werkt opdracht gestuurd, dit bepaalt mede onze prioriteiten. Inmiddels wordt er veel onderzoek naar PFAS verricht. Zo werken we aan een landelijk beeld van de blootstelling aan PFAS en vanuit welke bronnen deze voortkomt. Daarvoor onderzoeken we ook hoeveel PFAS er in het milieu zit en hoeveel PFAS mensen binnenkrijgen. We richten ons op alle inwoners van Nederland, maar bekijken ook of we regionale verschillen kunnen meenemen in het onderzoek. Zo wordt duidelijker wat gedaan kan worden om de totale PFAS-blootstelling omlaag te brengen.”

,,Ook draagt het RIVM bij aan het voorstel voor een Europees verbod op PFAS. Dit restrictievoorstel maakte Nederland samen met Denemarken, Duitsland, Noorwegen en Zweden. Doel van het restrictievoorstel is uiteindelijk een verbod op het gebruik van deze stoffen om de risico’s voor mens en milieu te beperken. Het voorstel richt zich op de hele groep van PFAS om vervanging van de ene PFAS door een andere te voorkomen. Tot slot heeft het ministerie van Infrastructuur & Waterstaat vorig jaar aan het RIVM gevraagd of ze de effecten van de uitstoot van Chemours op de gezondheid van omwonenden en werknemers in kaart kan brengen. Wij gaan kijken of en hoe dat kan. Het is de bedoeling om in deze verkenning de behoeften, vragen en zorgen bij lokale overheden en omwonenden te inventariseren. Zo kunnen de meerwaarde en eventuele mogelijkheden van een onderzoek naar de gezondheidseffecten rond Chemours worden bepaald. Als werknemers tijdens het werk blootgesteld kunnen worden aan gevaarlijke stoffen, dan is de werkgever trouwens verplicht de aard, mate (hoeveelheid) en de duur van blootstelling te beoordelen, zodat de gevaren voor de werknemers kunnen worden bepaald.”

PFAS hoeveelheden in bloed kunnen niet verlaagd worden met bijvoorbeeld medicijnen, daarom is het belangrijk om de blootstelling te verminderen

Wat zijn de gevolgen van PFAS voor de volksgezondheid?

,,Laten we beginnen met het feit dat we nog heel veel níét weten over de hoeveelheid PFAS en hoe we PFAS binnen krijgen. Of PFAS daadwerkelijk gezondheidseffecten geven, hangt af van hoeveel PFAS mensen binnenkrijgen over de tijd. Mensen in Nederland krijgen te veel PFAS binnen via voedsel en drinkwater, zo blijkt uit eerdere onderzoeken van het RIVM. Hierdoor kunnen er nadelige effecten op de gezondheid ontstaan. Van de effecten die PFAS kunnen veroorzaken, worden effecten op het immuunsysteem als eerste verwacht. Deze effecten kunnen optreden als mensen over een langere periode kleine hoeveelheden PFAS binnen krijgen.”

,,De stoffen kunnen bijvoorbeeld effect hebben op het immuunsysteem, op de voortplanting en ontwikkeling van het ongeboren kind. Ook kunnen PFAS een effect hebben op cholesterol in het bloed, effecten op de lever geven en nier- en testiskanker veroorzaken. Er is geen rechtstreekse relatie te leggen tussen PFAS-concentraties in bijvoorbeeld bloed van mensen en de gezondheidseffecten. PFAS hoeveelheden in bloed kunnen niet verlaagd worden met bijvoorbeeld medicijnen, daarom is het belangrijk om de blootstelling te verminderen.”

,,Er zijn al verschillende maatregelen om de blootstelling te verminderen, bijvoorbeeld door het gebruik van PFAS in voedselcontactmaterialen te verminderen en maximale gehalten in voedsel vast te stellen. Het is in ieder geval duidelijk dat inwoners in de nabijheid van Chemours in de afgelopen decennia blootgesteld kunnen zijn aan te veel PFAS. We hebben daar al verschillende onderzoeken naar gedaan. Of mensen hier ook daadwerkelijk ziek van zijn geworden weten we niet.”


In hoeverre kunnen mensen in de omgeving van Chemours uit hun tuin eten, het drinkwater drinken en hoe schoon is de lucht in de omgeving?

,,Het RIVM heeft eerder berekend hoeveel PFAS mensen kunnen binnenkrijgen als zij zelf geteelde groenten en fruit eten. Het ging om gewassen uit moestuinen vlakbij bedrijven in Helmond en Dordrecht die PFAS uitstoten of dat in het verleden hebben gedaan. Het RIVM heeft het onderzoek later uitgebreid naar negen groepen moestuinen in de gemeenten Dordrecht, Papendrecht, Sliedrecht en Molenlanden die binnen een straal van 15 kilometer van het chemiebedrijf DuPont/Chemours in Dordrecht liggen. Als eerste bleek dat mensen teveel PFAS binnenkrijgen via gewassen uit de groep moestuinen die binnen een kilometer ten noordoosten van het chemiebedrijf liggen. Het RIVM adviseert om deze gewassen niet te eten omdat effecten op de gezondheid niet kunnen worden uitgesloten.” 

,,Het water uit de kraan kun je gewoon blijven drinken, ook in de omgeving van Chemours. Mensen krijgen PFAS op verschillende manieren binnen. De hoeveelheid PFAS die mensen binnenkrijgen vanuit kraanwater is in het algemeen beperkt. Het RIVM vindt het daarom verantwoord om kraanwater te blijven drinken. Voldoende water drinken is belangrijk om gezond te blijven.”

,,Wel zijn omwonenden van de chemiefabriek DuPont/Chemours in Dordrecht jarenlang via de lucht blootgesteld aan PFOA. Het is waarschijnlijk dat zij hierdoor langdurig aan hogere waarden PFOA zijn blootgesteld dan de op dat moment door RIVM gebruikte grenswaarde voor chronische blootstelling. Voor deze overschrijding zijn meerdere scenario’s doorgerekend. In het ongunstigste geval is de grenswaarde 25 jaar lang overschreden. Inmiddels is de gezondheidskundige grenswaarde voor chronische blootstelling lager. De uitstoot van GenX vanuit de fabriek via de lucht vormt waarschijnlijk geen risico voor de gezondheid van omwonenden. De uitstoot is in de afgelopen jaren wel verminderd.”

,,Tot slot heeft het RIVM in juli 2023 op verzoek van de provincie Zuid-Holland voor 13 zwemlocaties in de omgeving van chemiefabriek Chemours PFAS-meetgegevens omgerekend naar de totale PFAS-concentratie in het zwemwater per locatie. Voor 12 locaties concludeerde het RIVM dat zwemmen veilig is, alleen voor Plas Merwelanden was aanvullend onderzoek nodig. Uit het onderzoek blijkt dat zwemmen in Plas Merwelanden substantieel bijdraagt aan de totale PFAS-blootstelling voor kinderen die hier regelmatig zwemmen en volwassenen die hier dagelijks zwemmen. Zeker gezien de potentieel hoge blootstelling voor kinderen is het onwenselijk dat PFAS in dergelijke concentraties voorkomt in zwemwater. De provincie Zuid-Holland heeft besloten dat het negatief zwemadvies voor Plas Merwelanden blijft gelden.”

Meer weten? Lees dan ons complete Chemours-dossier met al het nieuws en de achtergronden.